Ayurveda'ya göre Mart ayı, kış boyunca bedende biriken ağır, soğuk ve nemli Kapha enerjisinin havaların ısınmasıyla birlikte "çözülmeye" başladığı bir geçiş dönemidir. Bu dönem doğanın uyanışını temsil etse de, bedende ödem, alerji, bahar yorgunluğu ve zihinsel ağırlık gibi belirtilerle kendini gösterebilir.  Mart ayı aynı zamanda Ayurveda'da Vasanta Ritu (ilkbahar mevsimi) olarak adlandırılan ve Kapha dosha'nın baskın olduğu dönemin başlangıcıdır. 

Nehirler buz gibi sularla akmaya başlarken, göğsünüz ve sinüsleriniz balgamla dolmaya başlar. Her şey ıslak hissedilir. Toprak nemli ve verimlidir, olasılıklarla doludur. Cildinizde nem ve şişkinlik fark edebilirsiniz, hatta alnınız bile serin ve nemlidir. 

Bu iki kavramın karıştırılması, hem gereksiz korkuya hem de gereksiz ihmal davranışına yol açar.

Ağrı Nedir?

Ağrı, sinir sisteminin ürettiği bir koruma çıktısıdır. Doku hasarının varlığına değil, algılanan tehdide yanıt verir.

Modern ağrı bilimi şunu gösterir:

• Aynı yapısal bulgulara sahip iki kişiden biri ağrı yaşarken diğeri yaşamayabilir.

• MRI’da disk protrüzyonu görülen birçok birey asemptomatiktir.

• Ağrı, biyolojik olduğu kadar nörolojik ve psikolojiktir.

Ağrı, bir alarmdır. Ancak alarm her zaman yangın olduğu anlamına gelmez.

Sakatlık Nedir?

Sakatlık, genellikle yapısal kapasitenin yükle baş edemediği durumdur. Yani dokunun tolerans sınırı aşılmıştır.

Ancak sakatlık her zaman dramatik bir kopma ya da yırtılma değildir. Çoğu sakatlık, kapasite-yük dengesizliğinin birikimli sonucudur.

Yaptığımız antrenman gelişimi tetiklemez. Antrenmanlar  yalnızca bir stres üretir.

Gelişim, o strese verilen biyolojik cevaptır. Ve o cevap, dinlenme sırasında oluşur.

Modern antrenman kültürünün en büyük yanılgılarından biri, ilerlemenin daha fazla yük, daha fazla yoğunluk ve daha fazla ter ile doğru orantılı olduğuna inanılmasıdır. Oysa fizyolojik gerçeklik şudur: Adaptasyon, stres ile toparlanma arasındaki dengede gerçekleşir.

Recovery günü bir “boşluk” değil, bir inşa sürecidir.

Fizyolojik Gerçek

Yoğun antrenman sonrasında:

• Kas liflerinde mikroskobik hasar oluşur

• Sinir sistemi yorgunluğu artar

• Kortizol seviyesi yükselir

• Bağ dokular yüklenir

Uzun yaşam denildiğinde çoğu insanın aklına ilk kalp sağlığı ya da kardiyo çalışmaları gelir. Oysa bilimsel veriler son yıllarda çok net bir şeyi gösteriyor: Uzun ve kaliteli bir yaşam için belirleyici faktörlerden biri kas kütlesi ve kuvvet kapasitesidir. Ne kadar yaşadığımız değil, nasıl yaşadığımız çok daha önemlidir.

Kas, yalnızca hareket ettiren bir doku değildir. Aynı zamanda metabolik bir organdır. Glikoz regülasyonundan hormonal dengeye, kemik yoğunluğundan nörolojik sağlığa kadar birçok sistemle doğrudan ilişkilidir. 

Yaş ilerledikçe vücutta doğal olarak şu değişimler olur:

• Kas kütlesi azalır (sarkopeni)

• Maksimal kuvvet düşer

• Sinir-kas iletişimi yavaşlar

• Kemik mineral yoğunluğu azalır

Squat, alt ekstremitenin ve gövdenin birlikte çalışmasını gerektiren temel bir hareket paterni ve aynı zamanda mobilitenin en net göstergelerinden biridir.

Doğru bir squat için üç ana segment uyum içinde çalışmalıdır:

• Ayak bileği

• Kalça

• Diz

Ayak Bileği

Yeterli dorsifleksiyon yoksa topuk yerden kalkar veya gövde aşırı öne düşer. Bu durumda diz ve bel gereğinden fazla yüklenir. Ancak dorsifleksiyon kısıtı her zaman kas kısalığı değildir; anterior tibialis ve ayak kaslarının kontrol eksikliği de rol oynayabilir.

Kalça

Kalça yeterli fleksiyon ve rotasyon üretemezse pelvis erken tuck yapar veya dizler içeri kaçar. Bu durum genellikle glute medius ve derin rotator zayıflığı ile ilişkilidir.

Kalça sıkışması yaşayan birçok kişi çözümü hamstring veya kalça fleksörlerini esnetmekte arar. Ancak çoğu durumda problem kas kısalığı değil, kalça ekleminin belirli açılarda yeterli kontrol üretememesidir.

Kalça eklemi küresel bir yapıdır ve çok eksenli hareket eder. Fleksiyon, ekstansiyon, iç rotasyon ve dış rotasyon kombinasyonları günlük hareketlerde sürekli kullanılır. Eğer bu hareketlerden biri kısıtlıysa, vücut bunu telafi etmek için başka segmentleri devreye sokar.

Mobilite (mobility), bir eklemin sahip olduğu hareket açıklığını aktif kas kontrolü ile kullanabilme kapasitesidir. Esneklik ise bir kasın veya kas grubunun pasif olarak uzayabilme yeteneğidir. Aradaki temel fark, hareketin kontrol edilip edilmemesidir.

Basit bir örnek:

Birisi sırtüstü yatarken bacağınızı yukarı kaldırabiliyorsa bu esnekliktir. Aynı hareketi kendi kas aktivasyonunuzla, kontrol ederek ve belinizi sabit tutarak yapabiliyorsanız bu mobilitedir.

Esneklik pasiftir. Mobilite aktiftir.

Mobilite yalnızca kas uzunluğu ile ilgili değildir. Sinir sistemi, propriosepsiyon (eklem pozisyon algısı), kas aktivasyon sırası ve stabilite kapasitesi mobilitenin temel parçalarıdır. Bu nedenle sadece esneme çalışmak mobiliteyi geliştirmez; hatta bazı durumlarda kontrolsüz esneklik eklem stabilitesini azaltabilir.

Şubat ayı oldukça nemli ve çamurlu geçer. Toprak, kışın yağan yağmur ve kar sularıyla doymuştur. Şubat ayında kar bile Ocak ayına göre daha ıslak ve yapışkandır, düşerken büyük kar taneleri oluşturur, bu yüzden büyük kar fırtınaları yaşanması çok olağandır. Bu ıslak kar aslında baharın geldiğinin bir işaretidir. 

Şubat, kışın dondurucu soğuğundan sulu bahara doğru bir dönüm noktası sayılır. 

Vücudumuz da kış aylarında biriken yağlardan kurtulmaya başlar. İlk haftalarda iştahsızlık ve belki koyu renkli, çamurlu dışkı fark edebilirsiniz. Bu, vücudumuzun kilo verme sürecini başlatmak için karaciğeri doğal olarak temizlediğinin bir işareti :) 

İştahsızlığınızı dinleyip bedeni biraz oruca sokmak iyi bir fikir olabilir, bahar temizliğinin ilk adımı başlamış demektir. Bahar orucu, uzun bir kış boyunca yağlı ve ağır yiyeceklerden sonra kanı temizlemeye yardımcı olacaktır; özellikle tahıl ve şekerden uzak kalmak iyi bir fikir olabilir. 

Kitchari, Ayurveda yaşam tarzında sık sık adını duyduğumuz temel bir yemek olarak geçer. Basmati pirinci ve maş fasulyesinden oluşan bu yemeğin, onu hazırlayan aşçı sayısı kadar farklı varyasyonu vardır. Tek tencerede pişirilir; her kişiye, her mevsime, her dengesizliğe uygun olarak hazırlandığında harika bir tedavi edici özelliği vardır.

Asya alt kıtasında ortaya çıkmıştır ve binlerce yıl öncesine dayanan referansları bulunmaktadır. Baharat ve sebzelerin ustaca kullanımı, vücuttaki üç doshayı dengeleyici etkiler yaratabilir. Birçok özelliği olmasına rağmen, hızlı ve kolay hazırlanması onu neredeyse her yaşam tarzı için popüler bir yemek haline getirmiştir.

Basmati pirinci ve maş fasulyesi birlikte, iyi bir protein kombinasyonu olan ve tridoshik (üç doshayı da dengeleyen) dengeli bir besin oluşturur. Bu tam besin kolay sindirilir ve güç ile canlılık verir. Vücudun tüm dokularını besler. Kitchari aynı zamanda tek bir besinle oruç tutarken veya panchakarma gibi arınma programlarından geçerken tercih edilen bir besindir.  Hücrelerin detoksifikasyonu ve gençleştirilmesi için mükemmeldir.

Sizlerle bu yazıda kış mevsimi için uygun bir tarif vermek istedim. İşin aslı mevsiminde hangi sebzeleri manavlarda görüyorsak onları kullanabiliriz.